زنجیر فولادی جرثقیل سقفی یکی از تجهیزات مهم برای جابجایی بارهای سنگین در کارگاه ها و سالن های صنعتی است. زنجیرهای مخصوص لیفتینگ معمولا از فولاد آلیاژی عملیات حرارتی شده تولید می شوند. قطر زنجیر، گرید، طول، نوع حلقه و ظرفیت مجاز باربرداری مهم ترین مشخصات فنی آن هستند. زنجیرهای G80 و G100 از پرکاربردترین گزینه ها برای عملیات بالابری محسوب می شوند. طبق مشخصات متداول زنجیر G80، قطرهای 6، 8، 10، 13، 16، 20، 22، 26 و 32 میلی متر در بازار صنعتی موجود هستند. ظرفیت مجاز یک زنجیر 8 میلی متری G80 در حالت مستقیم حدود 2 تن است. این مقدار برای زنجیر 13 میلی متری به حدود 5.3 تن می رسد.
انتخاب زنجیر جرثقیل سقفی فقط براساس وزن بار انجام نمی شود. زاویه قرارگیری شاخه ها، نحوه اتصال، تعداد شاخه های زنجیر و نوع قلاب نیز بر ظرفیت نهایی تاثیر دارند. زنجیر مورد استفاده برای لیفتینگ باید دارای مشخصات حک شده و قابلیت ردیابی باشد. استفاده از زنجیر صنعتی معمولی برای بلند کردن بارهای معلق می تواند خطرناک باشد. زنجیرهای مخصوص باربرداری باید از نظر مقاومت کششی، تغییر شکل، خوردگی و کیفیت جوش حلقه ها کنترل شوند. همچنین ظرفیت زنجیر باید با ظرفیت جرثقیل سقفی و تجهیزات انتهایی کاملا هماهنگ باشد.
زنجیر فولادی لیفتینگ از حلقه های متوالی تشکیل شده و معمولا با فولاد آلیاژی پرمقاومت تولید می شود. قطر مفتول حلقه مهم ترین پارامتر ابعادی زنجیر است و مستقیما روی وزن و ظرفیت باربرداری تاثیر دارد. برای زنجیر G80، قطر 8 میلی متر دارای گام حدود 24 میلی متر است. قطر 10 میلی متر گام حدود 30 میلی متر دارد و قطر 13 میلی متر با گام حدود 39 میلی متر تولید می شود. وزن تقریبی زنجیر G80 هشت میلی متری حدود 1.4 کیلوگرم در هر متر است. این مقدار برای زنجیر 10 میلی متری حدود 2.2 کیلوگرم در متر خواهد بود.
در کنار قطر، عرض داخلی و خارجی حلقه نیز اهمیت دارد. این ابعاد باید با قلاب، شگل، رابط و سایر اتصالات زنجیر فولادی سازگار باشند. برای نمونه، عرض داخلی زنجیر G80 با قطر 8 میلی متر حدود 10.4 میلی متر است. عرض خارجی این زنجیر حدود 29.6 میلی متر خواهد بود. قطر 13 میلی متر نیز عرض داخلی حدود 16.9 میلی متر و عرض خارجی حدود 48.1 میلی متر دارد. کنترل این ابعاد هنگام انتخاب اتصالات اهمیت زیادی دارد. کوچک بودن دهانه اتصال می تواند موجب تمرکز تنش و کاهش ظرفیت مجموعه شود.
سایز زنجیر فولادی جرثقیل سقفی معمولا براساس قطر مفتول حلقه بیان می شود. زنجیرهای 6 و 8 میلی متر برای ظرفیت های پایین تر استفاده می شوند. سایزهای 10، 13 و 16 میلی متر برای بارهای متوسط و سنگین کاربرد بیشتری دارند. زنجیرهای 20، 22، 26 و 32 میلی متر نیز برای عملیات سنگین مورد استفاده قرار می گیرند. به عنوان نمونه، زنجیر G80 با قطر 8 میلی متر حدود 2 تن ظرفیت مستقیم دارد. قطر 10 میلی متر حدود 3.15 تن و قطر 13 میلی متر حدود 5.3 تن ظرفیت دارد. این ظرفیت ها مربوط به شرایط مشخص استاندارد هستند و نباید بدون بررسی زاویه و نوع اتصال استفاده شوند.
طول زنجیر جرثقیل سقفی باید براساس ارتفاع بالابری، فاصله بار تا قلاب و نوع آرایش اسلینگ انتخاب شود. طول های 1، 2 و 3 متر برای بسیاری از عملیات کارگاهی متداول هستند. برای جابجایی بارهای بزرگ تر، زنجیرهای 4، 5 و 6 متری نیز استفاده می شوند. در زنجیرهای چند شاخه، طول شاخه ها باید تا حد امکان یکنواخت باشد. اختلاف طول شاخه ها باعث توزیع نامتعادل بار می شود. در یک اسلینگ دو شاخه، زاویه بین شاخه ها نیز روی نیروی وارد شده به هر شاخه تاثیر مستقیم دارد.
برای مثال، در یک اسلینگ دو شاخه با بار 4 تن، تقسیم مساوی بار در زاویه صفر درجه باعث ایجاد نیروی حدود 2 تن در هر شاخه می شود. با افزایش زاویه شاخه ها، نیروی کششی هر شاخه افزایش پیدا می کند. در زاویه 60 درجه نسبت به خط قائم، نیروی هر شاخه حدود 2.31 تن خواهد بود. در زاویه 75 درجه، این نیرو به حدود 3.86 تن می رسد. بنابراین انتخاب طول زنجیر باید با توجه به هندسه اتصال انجام شود. افزایش طول بدون توجه به زاویه می تواند ظرفیت عملیاتی اسلینگ را به شدت کاهش دهد.
گرید G80 یکی از رایج ترین گریدهای زنجیر فولادی مخصوص لیفتینگ است. این زنجیر از فولاد آلیاژی عملیات حرارتی شده تولید می شود و برای ساخت اسلینگ و تجهیزات باربرداری کاربرد دارد. ضریب طراحی متداول در زنجیرهای G80 حدود 4 به 1 است. برای مثال، زنجیر G80 با قطر 10 میلی متر می تواند ظرفیت مجاز مستقیم حدود 3.15 تن و حداقل نیروی شکست حدود 12.6 تن داشته باشد. زنجیر 16 میلی متر نیز ظرفیت مستقیم حدود 8 تن و حداقل نیروی شکست حدود 32 تن دارد. این اعداد به مشخصات استاندارد و سازنده وابسته هستند.
گرید G100 نسبت به G80 ظرفیت باربرداری بیشتری در قطر مشابه ارائه می کند. در برخی محصولات، ظرفیت G100 حدود 25 درصد بیشتر از G80 با قطر مشابه است. برای نمونه، زنجیر G100 با قطر 8 میلی متر می تواند ظرفیت مستقیم حدود 2.5 تن داشته باشد. قطر 10 میلی متر در گرید G100 می تواند حدود 4 تن ظرفیت مستقیم داشته باشد. گرید بالاتر به معنی بی نیازی از کنترل های ایمنی نیست. زنجیر G100 نیز باید براساس زاویه اسلینگ، نوع اتصال، دمای کاری و دستورالعمل سازنده استفاده شود.
یکی از مهم ترین تفاوت های زنجیرهای G80 و G100، نسبت ظرفیت به وزن است. G100 می تواند برای دستیابی به ظرفیت مشخص، قطر کمتری نسبت به G80 نیاز داشته باشد. این ویژگی در جرثقیل های سقفی و فضاهای محدود مزیت مهمی ایجاد می کند. با این حال، تجهیزات انتهایی مانند قلاب، شگل و رابط نیز باید برای همان گرید انتخاب شوند. استفاده از اتصال G80 در یک زنجیر G100 می تواند ظرفیت کل مجموعه را محدود کند. بنابراین گرید تمام اجزای سیستم لیفتینگ باید با یکدیگر هماهنگ باشد.
در بازار جهانی، برندهای مختلفی زنجیر فولادی مخصوص لیفتینگ و جرثقیل تولید می کنند. برندهای Pewag، Gunnebo Industries، RUD، KITO و Crosby از نام های شناخته شده در حوزه تجهیزات باربرداری هستند. محصولات این شرکت ها در گریدهای مختلف و با ظرفیت های متنوع عرضه می شوند. کیفیت عملیات حرارتی، دقت ابعادی حلقه ها و کنترل نیروی شکست از عوامل مهم در کیفیت زنجیر هستند. زنجیرهای معتبر معمولا دارای علامت شناسایی، گرید و اطلاعات قابل ردیابی هستند.
هنگام خرید زنجیر فولادی جرثقیل سقفی باید علاوه بر برند، قطر، گرید، ظرفیت WLL، طول و نوع اتصال بررسی شود. وجود گواهی بنا به اطلاعات رسیده از nanotejarat.com تست و قابلیت ردیابی محصول برای عملیات حساس اهمیت زیادی دارد. زنجیر باید فاقد ترک، خوردگی شدید، کشیدگی غیرعادی، تاب خوردگی و تغییر شکل حلقه باشد. کاهش محسوس قطر مفتول نیز می تواند نشانه سایش و افت ظرفیت باشد. انتخاب صحیح زنجیر زمانی امکان پذیر است که وزن بار، زاویه اسلینگ، شرایط کاری و ظرفیت تجهیزات انتهایی همزمان بررسی شوند. در عملیات بالابری سنگین، استفاده از زنجیر استاندارد G80 یا G100 بسیار ایمن تر از زنجیرهای صنعتی معمولی است.
